Λίθιο, χαλκός, νικέλιο… Η Ευρώπη εξαρτάται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τις εισαγωγές αυτών των σπανίων γαιών, που είναι απαραίτητες για τη βιομηχανία, την ενεργειακή μετάβαση και την άμυνα.
«Χωρίς κρίσιμες πρώτες ύλες, δεν μπορεί να υπάρξει ενεργειακή μετάβαση, ανταγωνιστικότητα, στρατηγική αυτονομία», λέει η Κέιτ Πέντους-Ροσιμάνους, μέλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου και αρμόδια για τον έλεγχο. «Η κατάσταση είναι σοβαρή, δεδομένης της τρέχουσας εξάρτησης της Ε.Ε. από μια χούφτα τρίτες χώρες για την προμήθεια αυτών των σπανίων γαιών», σημειώνει η Εσθονή πολιτικός και πρώην υπουργός Οικονομικών στη χώρα της.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ε.Ε. αποφάσισε να δημιουργήσει ένα «στρατηγικό απόθεμα» αυτών των κρίσιμων μετάλλων, εφαρμόζοντας έναν κανονισμό που εγκρίθηκε το 2024. Αλλά πολλοί αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες παραδέχονται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα «δυσκολευτεί να εξασφαλίσει τον εφοδιασμό με στρατηγικές πρώτες ύλες έως το τέλος της δεκαετίας».
Η Ε.Ε. κατατάσσει συνολικά 34 πρώτες ύλες ως «κρίσιμες». Αυτό σημαίνει ότι έχουν υψηλή οικονομική σημασία, αλλά ταυτόχρονα θέτουν σε κίνδυνο τον εφοδιασμό. Δεκαεπτά σπάνιες γαίες χαρακτηρίζονται επίσης ως «στρατηγικές» επειδή είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την ενεργειακή μετάβαση, την αμυντική βιομηχανία και την αεροδιαστημική.
Μη δεσμευτικοί στόχοι
Η απόφαση για στρατηγικό απόθεμα κρίσιμων μετάλλων δεν θέτει όμως δεσμευτικούς στόχους για το 2030. Για παράδειγμα, το 10% των στρατηγικών πρώτων υλών θα πρέπει να εξορύσσεται στην Ευρώπη, το 40% θα πρέπει να υποβάλλεται σε επεξεργασία στην Ευρώπη και το 25% θα πρέπει να προέρχεται από ανακύκλωση. Επιπλέον, η Ε.Ε. δεν θα πρέπει να εξαρτάται σε ποσοστό μεγαλύτερο του 65% από οποιαδήποτε τρίτη χώρα για τις εισαγωγές της.
Ολα αυτά ακούγονται καλά. Ωστόσο, αυτές οι προσπάθειες «δεν έχουν ακόμη αποφέρει απτά αποτελέσματα», σημειώνουν μέλη του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο οποίο μετέχει και ο πρώην Επίτροπος Οικονομικών της Ε.Ε., Πιερ Μοσκοβισί.
Στη Σουηδία, για παράδειγμα, που έχουν βρεθεί κοιτάσματα σπανίων γαιών, μπορεί να χρειαστούν έως και 30 χρόνια για να ανοίξει ένα ορυχείο. Έτσι, αν το έργο ξεκινούσε σήμερα, είναι πιθανό το νέο ορυχείο να μην τεθεί σε λειτουργία πριν από το 2056.
«Τα έργα για την εξόρυξη αυτών των υλικών στην Ευρώπη, βρίσκονται ακόμη σε εμβρυακό στάδιο και ενδέχεται να χρειαστούν δεκαετίες για να τεθούν σε λειτουργία και να αποδώσουν», λένε στη «Ναυτεμπορική», παράγοντες της αγοράς μετάλλων. «Επιπλέον, προσθέτουν, η ικανότητα επεξεργασίας κρίσιμων υλικών ουσιαστικά έχει σταματήσει» στην Ευρώπη, κυρίως λόγω του υψηλού ενεργειακού κόστους».
Επιπλέον, το δυναμικό ανακύκλωσης, ο τρίτος πυλώνας της στρατηγικής της Ε.Ε. για την εξασφάλιση πρώτων υλών, δεν αξιοποιείται επαρκώς, επί του παρόντος. Για παράδειγμα, περίπου 10 από τις 26 πρώτες ύλες που σχετίζονται με την ενεργειακή μετάβαση, δεν ανακυκλώνονται καθόλου. Για επτά υλικά, το ποσοστό ανακύκλωσης κυμαίνεται μεταξύ 1-5%.
Η Ευρώπη είναι «ευάλωτη»
Όλα αυτά τα εμπόδια «καθιστούν την Ε.Ε. ευάλωτη και δυσκολεύουν τον στόχο μας να είμαστε μια ισχυρή και ανεξάρτητη γεωπολιτική δύναμη, ειδικά αν ένας από τους εμπορικούς μας εταίρους αποφασίσει να εκμεταλλευτεί την ευρωπαϊκή εξάρτηση» από αυτά τα υλικά, σχολίασε η Κέιτ Πεντους- Ροσιμάνους.
Στην καλύτερη περίπτωση, η κατάσταση είναι απογοητευτική, ίσως και καταστροφική. «Η εγχώρια παραγωγή παρεμποδίζεται από γραφειοκρατικά εμπόδια και έλλειψη μηχανισμών χρηματοδότησης. Οσο για την ανακύκλωση; Βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο σε πολλούς τομείς», υπογραμμίζουν παράγοντες της αγοράς
Ο Γιαν Χουθ, ειδικός σε θέματα σπανίων γαιών, προειδοποιεί μάλιστα ότι «μόλις η Κίνα, που μονοπωλεί σχεδόν τον τομέα της κατεργασίας των σπανίων γαιών στον κόσμο, αρχίσει να σταματά τις εξαγωγές στην Ευρώπη, η βιομηχανία της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αντιμετωπίσει προβλήματα».
Η Κίνα προκάλεσε ήδη σοκ πέρυσι, όταν το Πεκίνο περιόρισε προσωρινά τις εξαγωγές ορισμένων σπάνιων γαιών.
Κρίσιμη συνάντηση 20 υπουργών στην Ουάσιγκτον
Αυτή την εβδομάδα, 20 υπουργοί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις ΗΠΑ, τη Βρετανία, την Αυστραλία και άλλες χώρες, έχουν προγραμματίσει να συναντηθούν στην Ουάσιγκτον για να διαπραγματευτούν την ανάπτυξη νέων αλυσίδων εφοδιασμού στο πλαίσιο μιας συμμαχίας για κρίσιμες πρώτες ύλες. Ωστόσο, οι διαφωνίες σχετικά με τις εγγυήσεις τιμών και τα δασμολογικά εμπόδια εμποδίζουν τις διαπραγματεύσεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνάψει συνολικά 14 στρατηγικές συμπράξεις για τις πρώτες ύλες, με χώρες όπως ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Ναμίμπια, η Νότια Αφρική και η Ουκρανία. Αλλά, οι εισαγωγές από αυτές τις χώρες μειώθηκαν, αντί να αυξηθούν, για τα μισά από τα μισά κρίσιμα ορυκτά.
«Εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με τις λεπτομέρειες, ειδικά όσον αφορά τα κατώτατα όρια τιμών», λένε στη «Ν» παράγοντες της αγοράς. Χώρες όπως η Αυστραλία απαιτούν εγγυήσεις ελάχιστων τιμών από τις ΗΠΑ. Χωρίς τέτοιες δεσμεύσεις, οι επενδυτές διστάζουν να δημιουργήσουν μια νέα παραγωγική αλυσίδα, φοβούμενοι ότι θα μπορούσαν να οδηγηθούν σε καταστροφή ανά πάσα στιγμή από το κινεζικό ντάμπινγκ τιμών. Οι ΗΠΑ, υπό την κυβέρνηση Τραμπ, διστάζουν επίσης να παράσχουν δεσμευτικές διεθνείς εγγυήσεις.
Πηγή: naftemporiki.gr
Διαβάστε επίσης: Ινδία: Εμπορικός συμβιβασμός για το λιγότερο κακό σενάριο με τις ΗΠΑ