Κλείνει η χρονιά με θετικό πρόσημο, προκλήσεις ενόψει
Το 2025 ολοκληρώνεται με θετικό πρόσημο για την κυπριακή οικονομία με τις συνεχείς αναβαθμίσεις από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης να αποδεικνύουν τη δυναμική, την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητά της. Προβλήματα, ωστόσο, συνεχίζουν να υφίστανται καθώς η εποχή που διανύουμε χαρακτηρίζεται από πολύ μεγάλες και αντιφατικές προκλήσεις αλλά και κινδύνους που προκαλούνται από τη γεωπολιτική αστάθεια.
Τα τελευταία πέντε χρόνια βρεθήκαμε αντιμέτωποι με πρωτόγνωρες καταστάσεις. Ζήσαμε την πανδημία τoυ Covid-19 και μέχρι να ορθοποδήσουμε, ήρθαμε αντιμέτωποι με την ενεργειακή κρίση και την εκτόξευση του πληθωρισμού. Η ενεργειακή κρίση δεν ανέδειξε μόνο τη σημαντική ενεργειακή ανεπάρκεια της χώρας μας και την εξάρτηση από το μαζούτ, αλλά και τη διαχρονική έλλειψη στρατηγικής, οράματος και προνοητικότητας. Συνεπεία της ενεργειακής κρίσης και της ανόδου του πληθωρισμού, τα νοικοκυριά δέχθηκαν σοβαρές πιέσεις λόγω της μείωσης της αγοραστικής τους δύναμης, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να ανταποκριθούν σε πολύ βασικές ανάγκες.
Ειδικότερα στον τομέα των Ακινήτων, πέρα από τη μεγάλη αύξηση στο κόστος των οικοδομικών υλικών, έχει προκύψει κι ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα: η έλλειψη προσιτής στέγης που ως ΕΤΕΚ θεωρούμε πως, μαζί με το υδατικό και το κυκλοφοριακό, είναι εκ των κορυφαίων προκλήσεων που καλείται να διαχειριστεί σήμερα η Πολιτεία.
Μια άλλη σημαντική και θεμελιώδης αλλαγή της τελευταίας πενταετίας, ήταν η ραγδαία Τεχνολογική Ανάπτυξη και ο Ψηφιακός Μετασχηματισμός, ενώ το μεγαλύτερο στοίχημα που θα καθορίσει και το μέλλον των επόμενων γενεών, είναι η Αειφόρος Ανάπτυξη.
Εκτιμούμε ότι το 2026 θα συνεχίσει μέσα σε αυτό το σύνθετο πλέγμα προκλήσεων. Αυτό που τονίζουμε ως ΕΤΕΚ είναι η ανάγκη για ιεράρχηση των προτεραιοτήτων και με σωστή στρατηγική, μακροπρόθεσμο πλάνο, επιστημονική και τεχνική τεκμηρίωση να μετατρέψουμε τις προκλήσεις σε προοπτικές προς όφελος της οικονομίας και των πολιτών. Προς αυτή την κατεύθυνση έχουμε καταθέσει σειρά στοχευμένων μέτρων που αφορούν τη στέγαση, τα δημόσια έργα, το κυκλοφοριακό, την αναζωογόνηση του αστικού κέντρου και άλλους κρίσιμους τομείς.
Η ποιότητα ως αναπόσπαστο κομμάτι της Στεγαστικής Πολιτικής
Η στεγαστική κρίση πέραν του ότι είναι ένα σοβαρό πρόβλημα που πρέπει να τύχει άμεσης και σωστής διαχείρισης, ταυτόχρονα αποτελεί και μια σπάνια ευκαιρία για προσφορά καλύτερων κατοικιών και δημιουργία καλύτερων πόλεων. Για το ΕΤΕΚ, η κατοικία είναι δημόσιο αγαθό και θεμελιώδες δικαίωμα, όχι απλώς προϊόν της αγοράς. Η ποιότητα της κατοικίας αναγνωρίζεται πλέον ρητά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο ως ένας από τους βασικούς πυλώνες της στεγαστικής πολιτικής, όπως υπογραμμίζει και η Διακήρυξη της Πράγας για την Κατοικία με τον άξονα «Quality by Design – Housing that Εnhances Well-Being». Η ποιότητα σχεδιασμού δεν αυξάνει απλώς την «αισθητική αξία» ενός έργου, αλλά μειώνει μακροπρόθεσμα το οικονομικό, ενεργειακό και κοινωνικό του κόστος.
Παράλληλα, η αρχιτεκτονική ποιότητα έχει σαφή αστικό, κοινωνικό και πολιτιστικό αποτύπωμα: διαμορφώνει το πώς συνδέονται οι γειτονιές, πώς μοιραζόμαστε τον δημόσιο χώρο, πώς καλλιεργείται η αίσθηση κοινότητας. Τα έργα κατοικίας που θα αναπτυχθούν σήμερα σε κρατική ή ιδιωτική γη θα αποτελέσουν αυριανά σημεία αναφοράς του δομημένου περιβάλλοντος – φορείς μνήμης, καθημερινής εμπειρίας και πολιτισμού. Αυτός είναι ο κοινός παρονομαστής των σύγχρονων ευρωπαϊκών πολιτικών για την αρχιτεκτονική, από το New European Bauhaus έως τη Διακήρυξη της Πράγας: η ποιότητα του χώρου δεν είναι αισθητική πολυτέλεια, αλλά πολιτική επιλογή με μετρήσιμα οφέλη για την κοινωνία και την οικονομία.
Βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη στιγμή: οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα θα καθορίσουν τις συνθήκες ζωής και τον χαρακτήρα των πόλεων και των κοινοτήτων μας για τις επόμενες δεκαετίες. Το ΕΤΕΚ καλεί την Πολιτεία να αναγνωρίσει ρητά την αρχιτεκτονική ποιότητα ως έναν από τους βασικούς πυλώνες της στεγαστικής πολιτικής και δηλώνει την ετοιμότητά του να συμβάλει θεσμικά, τεκμηριωμένα και δημιουργικά, ώστε κάθε νέο έργο κατοικίας σε κρατική γη να είναι όχι μόνο προσιτό, αλλά και ποιοτικό, λειτουργικό και ανθεκτικό στον χρόνο.
Επανασχεδιασμός αλυσίδας Δημοσίων Έργων
Ο τομέας των Δημόσιων Έργων αποτελεί έναν άλλο κρίσιμο τομέα για τον οποίο το Επιμελητήριο έχει καταθέσει πολύ συγκεκριμένες θέσεις. Θέλουμε πραγματικά να δούμε ουσιαστικές αλλαγές, ώστε τα Δημόσια Έργα να παραδίδονται έγκαιρα, με ποιότητα και διαφάνεια, προς όφελος της κοινωνίας και των μελλοντικών γενεών.
Βασική θέση του ΕΤΕΚ είναι πως η αλυσίδα παραγωγής Δημοσίων Έργων στην Κύπρο χρειάζεται ανασχεδιασμό με δύο σαφείς προτεραιότητες: τη διαχείριση και την επίλυση διαφορών. Πρώτον, να επιστρέψει η ουσιαστική αρμοδιότητα και τα κατάλληλα εργαλεία στον υπεύθυνο μηχανικό της σύμβασης, μέσω του Θεσμού του Εκτελεστικού Project Manager, ώστε τα προβλήματα να αντιμετωπίζονται γρήγορα από εκείνον που βρίσκεται πιο κοντά στο εργοτάξιο και στην πράξη του έργου. Δεύτερον, να υιοθετηθούν στα συμβόλαια του Δημοσίου οι διεθνώς αναγνωρισμένες και αμερόληπτες διαδικασίες εναλλακτικής επίλυσης διαφορών, με πρώτη την ταχεία κριτική διαδικασία (Αdjudication), στη βάση των συμβολαίων FIDIC και των προτύπων που εφαρμόζονται διεθνώς.
Απλοποίηση αδειοδοτήσεων & επιθεώρηση κτηρίων
Εκ των ζητημάτων που το Επιμελητήριο έχει θέσει ως προτεραιότητα είναι η βελτίωση και απλοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης της ανάπτυξης. Θεωρούμε ότι προς αυτή την κατεύθυνση έχουν γίνει κάποια σημαντικά βήματα, ωστόσο υπάρχουν διαδικαστικά ζητήματα τα οποία χρήζουν περαιτέρω ενίσχυσης και εξορθολογισμού. Κρίσιμο στοιχείο για να λειτουργήσει στην πράξη το νέο σύστημα αδειοδότησης είναι η ύπαρξη αποτελεσματικού, συστηματικού επιτόπιου ελέγχου ώστε να διασφαλίζεται ότι όσα εγκρίνονται στα σχέδια εφαρμόζονται με συνέπεια στο εργοτάξιο. Μόνο έτσι το σύστημα μπορεί πραγματικά να προστατεύσει τον νόμιμο πολίτη από αθέμιτες πρακτικές και να διαφυλάξει την ποιότητα και την ασφάλεια του δομημένου περιβάλλοντος.
Επίσης, για το ΕΤΕΚ, εξαιρετικής σημασίας είναι η συντήρηση του κτηριακού μας αποθέματος. Πάγια θέση μας είναι η θεσμοθέτηση της επιθεώρησης των κτηρίων, καθώς πρόκειται για θέμα που πρωτίστως αφορά τη δημόσια ασφάλεια, αλλά και τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα του δομημένου περιβάλλοντος.
Υπαρκτό πρόβλημα το κυκλοφοριακό
Ένα άλλο θέμα που μας απασχολεί έντονα είναι το κυκλοφοριακό. Ένα πραγματικά υπαρκτό πρόβλημα που επηρεάζει άμεσα την οικονομία, την ποιότητα ζωής και το περιβάλλον. Αν και έχουν ληφθεί κάποια μέτρα, εντούτοις δεν έχουμε δει ακόμα ένα ολοκληρωμένο πλάνο που να αντιμετωπίζει ολιστικά το πρόβλημα. Στο πλαίσιο ενός βιώσιμου αστικού σχεδιασμού, το ΕΤΕΚ εισηγείται, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία πόλεων των 15 λεπτών, όπου κατοικίες, σχολεία, επιχειρήσεις και χώροι αναψυχής θα βρίσκονται σε κοντινή απόσταση, μειώνοντας τις ανάγκες των κατοίκων για μετακινήσεις. Παράλληλα, θεωρούμε ότι η εν εξελίξει αναθεώρηση των Τοπικών Σχεδίων αποτελεί μοναδική ευκαιρία να συνδεθεί ο πολεοδομικός σχεδιασμός με τον κυκλοφοριακό σχεδιασμό – με αναδιάταξη χρήσεων γης, ενίσχυση δικτύων δημόσιας συγκοινωνίας, πεζοδρόμων και ποδηλατοδρόμων – ώστε να αλλάξουν ουσιαστικά τα σημερινά δεδομένα στο κυκλοφοριακό και να βελτιωθεί η καθημερινότητα των πολιτών.
Το 2026 ανατέλλει αφήνοντας πίσω του μια δύσκολη πενταετία. Το ζητούμενο από εδώ και πέρα -και αυτό είναι το μήνυμα που θέλουμε να στείλουμε ως Επιμελητήριο- είναι ότι θα πρέπει να προχωρήσουμε σε τομές και μεταρρυθμίσεις με γνώμονα την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος και του πολίτη, τον εκσυγχρονισμό του κρατικού μηχανισμού και την εξεύρεση δίκαιων και βιώσιμων λύσεων.
Διαβάστε επίσης: Ο ρόλος των τραπεζών και οι παράγοντες ανάπτυξης στην επόμενη πενταετία